Müsibəti-Fəxrəddin (Vəzirov)/2-ci məclis
«Müsibəti-Fəxrəddin» silsiləsindən
Xülasənin bölmələrə ayrılması şərtidir.
Fəxrəddin bəyin təsərrüfat işləri və barışıq niyyəti
Gecə Fəxrəddin bəy evində şam işığında dəftərlərə baxırdı.
O, üç-dörd ildən sonra bağın gəliri ilə məktəb və xəstəxananın xərclərini ödəməyi, özü də bağda və məktəbdə işləməyi düşünürdü. Xidmətçisi Hacı Muradı çağırıb həkimlə müəllimin vəziyyətini soruşdu.
Onların razı qaldığını öyrəndi. Gətirilən iki araba üzüm çubuğunu səhər əkdirməyi, lazım olsa fəhlələri və şagirdləri köməyə çağırmağı tapşırdı. Xidmətçi gedəndən sonra Rüstəm bəylə barışmaq barədə düşündü.
İşləri yolunda getsə də, düşmənçiliyi necə bitirəcəyini bilmirdi.
Qisas, insaf və Səadət ətrafında ailə mübahisəsi
Anası Mələk xanım və qardaşı Şahmar bəy onun yanına gəldilər.
Fəxrəddin bacısı Gülbahar xanımı evə gətirmələrini istədi.
Anası qızın zorla aparıldığını, onu qoruyarkən özünün döyülüb bıçaqlandığını xatırlatdı. O, ərinin ölümünü də yada saldı. Fəxrəddin bacısı orada bədbəxt deyildisə, baş verənləri bağışlaya biləcəyini söylədi. Anası və qardaşı bunu ailənin dərdinə laqeydlik saydılar.
Fəxrəddin atasının da Rüstəm bəyin günahsız oğlunu öldürdüyünü xatırladıb hər iki tərəfin ağrısını nəzərə almağı istədi. Əmilərinin quldur saxlamasını və oğurluq etdirməsini də pislədi.
Anası onun bu sözlərini sevgilisi Səadət xanımın təsiri ilə danışdığını düşündü.
Fəxrəddin bunu rədd etdi. Şahmar sakit adamı burada rahat buraxmadıqlarını, düşmən nökərlərinin onu öldürə biləcəyini dedi. Anası Səadət bu evə gəlsə, özünü öldürəcəyini bildirdi. Fəxrəddin anası ilə qardaşına qəti cavab verdi:
Mənim axır sözüm budur ki, mən cəllad deyiləm adam öldürəm, ya öldürtdürəm... Hərgah mənim özümü öldürmək istəyirlər, neyləmək, qoy öldürsünlər, mən bir can borcluyam.
O, Səadətdən yalnız ölümün ayıra biləcəyini deyib bu mövzunu bağladı. Anası ilə qardaşı narazı halda getdilər.
Hürünün gəlişi və Rüstəm bəyin hücum planı
Tək qalan Fəxrəddin yoxsulların və yetimlərin unudulmasına, elm və sənət əvəzinə adam öldürməklə öyünülməsinə acıdı. Bu vaxt kişi paltarında Hürü nənə içəri girdi.
Əvvəl qorxan Fəxrəddin onu tanıyıb Səadətin salamat olub-olmadığını soruşdu. Hürü evdə başqa adam olmadığını dəqiqləşdirdi və təhlükəli xəbəri çatdırdı:
Salamatıq, a başına dönüm... Bizim o mürdəşir üzün yumuş Rüstəm bəy, məlun oğlu məlun, hazırlaşıb sizin evə od vursun gecə vaxtı və çölə çıxanı yanğın işığına gülləbaran eləsin.
Rüstəm bəy Səadətə vurulmuş başqa bir bəyi də köməyə çağırıb evdəkiləri qırmaq istəyirdi. Planı öyrənən Səadət və Gülbahar Hürünü xəbər göndərmişdilər. Fəxrəddin özü onun yanına gedərək barışmaq istədiyini, indi isə ehtiyatlı davranmalı olduğunu dedi.
Hürü Səadətin onun həyatı üçün qorxduğunu, bütün müsibətlərə tək dözməyə razı olub ondan buradan getməsini istədiyini danışdı. Gülbahar gecə-gündüz qardaşı üçün ağlayırdı, Səadət isə ondan qayğısını əsirgəmirdi.
Fəxrəddin Səadəti Almaniyaya aparmamasını səhv saydı. Hürü gəlişinin gizli qalmasını xahiş etdi: xəbər yayılsa, Rüstəm bəy onları öldürə bilərdi. Səadət ondan getməzdən əvvəl görüşməyi də istəmişdi.
Fəxrəddin bəyin getməkdən imtinası və ölüm qarşısındakı düşüncələri
Fəxrəddin getməkdən imtina etdi. Səadətdən ayrı qalmağa dözə bilmədiyini, başladığı işləri də yarımçıq qoymayacağını bildirdi. Sevgilisinin məhəbbətindən güc aldığını ona çatdırmağı Hürüdən xahiş etdi. Onlar öpüşüb vidalaşdılar və Hürü getdi.
Yenə tək qalan Fəxrəddin intiqam istəyini elmsizlik və tərbiyəsizliklə bağladı. Günahsız olduğu halda niyə öldürülməli olduğunu soruşdu. Ölümdən qorxmadığını, amma zəhmətinin nəticəsini görmədən, arzularına çatmadan gənc yaşında ölmək istəmədiyini söylədi. Ona qəsd edən adamın Allahdan və Səadətin fəryadından çəkinməyəcəyinə təəccübləndi. O, fikrə dalandan sonra qeybdən gələn səs oxudu:
Sındırdı çərx zülm ilə balü pərim, haray! Döndərdi tez xəzanə fələk güllərim, haray! Ey ruzigar, neyləmişəm bilmənəm sənə, Ümmanə döndü qan ilə çeşmi-tərim, haray!
Şeir zülmdən, puç olan arzulardan və qanlı göz yaşlarından danışdı; pərdə endi.