Satqın ürək (Po)
Məzmunun bölmələrə ayrılması şərtidir.
Dəlilik ittihamının rədd edilməsi: qocanın gözü və qətl qərarı
Yeri və tarixi bildirilməyən köhnə bir evdə, qətldən əvvəlki günlərdə anlatıcı qoca bir kişi ilə yaşayırdı.
Anlatıcı çox əsəbi olduğunu etiraf etsə də, dəli sayılmasına qarşı çıxırdı. Xəstəliyin eşitməsini gücləndirdiyini, hər yerdəki səsləri eşitdiyini deyirdi. Qocanı sevdiyini, ondan pislik görmədiyini və pulunda gözü olmadığını bildirirdi. Lakin qocanın üstünü pərdə örtmüş solğun mavi, qırğıya bənzər gözü onu dəhşətə salırdı. Həmin gözdən həmişəlik qurtulmaq üçün qocanı öldürməyə qərar vermişdi.
Yeddi gecəlik hazırlıq və səkkizinci gecə qocanın qorxusu
Qətldən əvvəlki həftə anlatıcı qocaya həmişəkindən mehriban davranmışdı. Yeddi gecə ardıcıl, düz gecəyarısı onun qapısını aralamış, işıq sızdırmayan örtülü çıraqla otağa boylanmışdı. Qocanı oyatmamaq üçün son dərəcə yavaş hərəkət etdiyini belə anlatmışdı:
Qocanı yuxusundan eləməmək üçün başımı yavaş-yavaş uzadıb içəri salırdım. Başımı qapının arasından onun yataqda necə yatdığını görə biləcək qədər içəri salmaq düz bir saat vaxtımı alırdı.
Hər gecə nazik işıq şüasını gözə yönəltmiş, lakin göz bağlı olduğundan qətli təxirə salmışdı. Səkkizinci gecə qapını yavaş açmışdı. Çırağı açarkən barmağı tutqacdan sürüşmüş, səsə oyanan qoca otaqda kimin olduğunu soruşmuşdu. Anlatıcı bir saat tərpənməmişdi. Qoca da uzanmayıb qulaq asmış, qorxudan inildəmişdi. Anlatıcı onun külək, siçan və böcək səslərini düşünərək özünü sakitləşdirməyə çalışdığını güman etmişdi.
Qırğın gözün açılması: ürək döyüntüləri və qətl
Qoca hələ də oturmuşdu. Anlatıcı çırağın örtüyünü azca aralayaraq nazik işıq şüasını onun açıq gözünə salmışdı. Solğun mavi gözlə üzərindəki pərdəni görməsi qəzəbini artırmışdı. Sonra pambığa bükülmüş saatın tıqqıltısına bənzəyən zəif, sürətli səs eşitmiş və bunu qocanın ürək döyüntüsü saymışdı. İşığı gözün üzərində saxlayaraq bir müddət hərəkətsiz gözləmişdi. Ona elə gəlmişdi ki, döyüntülər getdikcə sürətlənir və güclənirdi.
Anlatıcı əvvəlcə özünü saxlamış, sonra səsin qonşulara çatacağından qorxmuşdu. Ucadan bağıraraq çırağın örtüyünü açmış və otağa atılmışdı. Qoca yalnız bir dəfə qışqırmışdı. Anlatıcı onu döşəməyə yıxaraq ağır çarpayını üstünə itələmişdi. Bir neçə dəqiqə də ürək səsi eşitdiyini düşünmüş, lakin artıq onun kənardan eşidilməyəcəyinə inanmışdı. Səs kəsiləndə çarpayını çəkib cəsədi yoxlamışdı. Əlini qocanın ürəyində saxlayıb döyünmədiyinə əmin olmuşdu. Artıq həmin gözün onu narahat etməyəcəyinə sevinmişdi.
Cəsədin döşəmənin altında gizlədilməsi və polislərin gəlişi
Anlatıcı cəsədin başını, qollarını və ayaqlarını kəsmişdi. Qan izi qalmasın deyə işi ləyəndə görmüşdü. Döşəmədən üç taxta çıxarıb cəsədin hissələrini boşluğa yerləşdirmiş, taxtaları iz bilinməyəcək şəkildə yerinə qoymuşdu. İş bitəndə saat dörd olmuşdu. Elə bu vaxt qapı döyülmüş, evə üç polis məmuru gəlmişdi.
Qonşulardan biri gecə qışqırtı eşidərək qətldən şübhələnmiş və polisə xəbər vermişdi. Anlatıcı yuxuda özünün qışqırdığını, qocanın isə kənddə olmadığını demişdi. Evi rahatlıqla gəzdirmiş, hər yeri axtarmalarını istəmişdi. Sonra onları qocanın otağına aparıb qiymətli əşyaların yerində olduğunu göstərmişdi. Məmurları dincəlməyə dəvət etmiş, öz stulunu isə cəsədin gizləndiyi yerin düz üstünə qoymuşdu.
Getdikcə güclənən ürək səsi: qətlin etirafı
Məmurlar onun izahına inanmış, sakitcə oturub söhbət etmişdilər. Anlatıcı əvvəlcə rahat cavablar vermişdi. Sonra başı ağrımış, qulaqları cingildəmişdi. Danışaraq bu hissi boğmağa çalışsa da, səs getdikcə aydınlaşmışdı. Bir müddət sonra onun qulağından gəlmədiyinə inanmışdı. Yenə pambığa bükülmüş saatın tıqqıltısına bənzəyən boğuq, sürətli döyüntülər eşitdiyini düşünmüşdü.
Səsi örtmək üçün ucadan, sürətlə danışmış, otaqda iri addımlarla gəzişmişdi. Ardınca söyüş söymüş, stulunu döşəməyə sürtmüşdü. Məmurlar isə söhbətlərini davam etdirmişdilər. Anlatıcı onların səsi eşitdiyini, cinayəti bildiklərini və onu ələ saldıqlarını düşünmüşdü. Daha dözməyib qətli etiraf etmiş, döşəmə taxtalarını qaldırmalarını tələb etmişdi:
“ Alçaqlar!” deyərək qışqırdım, “ bəsdirin, özünüzü tülkülüyə vurdunuz! Mən öldürmüşəm! Döşəmənin taxtalarını qaldırın! Burda, burda! Bu onun iyrənc ürəyinin səsidir!”