Möcüzəli həkim (Kuprin)
.jpg)
Xülasənin bölmələrə ayrılması şərtidir.
Müəllifin ön sözü və uşaqların uğursuz kömək xahişi
Kiyevdə qışın şaxtalı Milad ərəfəsi idi. Müəllif hadisələrin təxminən otuz il əvvəl həqiqətən baş verdiyini, yalnız bəzi adları dəyişdirdiyini bildirirdi.
Qrişa və kiçik qardaşı Volodya ərzaq mağazasının işıqlı vitrini qarşısında dayanmışdılar.
.jpg)
.jpg)
Vitrindəki qızardılmış donuz balasına baxıb gülmüş, aclığı və soyuğu unutmuşdular. Səhərdən yalnız duru kələm şorbası yemişdilər. Onlara tapşırılan məktubu ünvanına çatdırmaq mümkün olmamışdı: qapıçı uşaqları söyüb qovmuş, kiçiyinin ənsəsinə vurmuşdu. Böyük qardaş geri dönməyin vaxtı çatdığını demişdi. Onlar pəncərələrdəki bəzəkli yolkalara və şənliyə baxmaq üçün dayanmadan qaranlıq küçələrlə zirzəmisinə qayıtmışdılar.
Mertsalovların zirzəmidəki həyatı və ailənin üst-üstə düşən bəlaları
Zirzəmidə uşaqları anaları Yelizaveta İvanovna qarşılamışdı.
.jpg)
Nəm, hisli otaqda yeddi yaşlı qızı qızdırma içində uzanmış, ac körpəsi beşikdə ağlayırdı. Məktubun geri gətirildiyini eşidən ana başqa heç nə soruşmamışdı. Az sonra ataları Yemelyan Mertsalov da əliboş qayıtmışdı.
.jpg)
Qarın yatalağına tutulan ata bütün yığımlarını müalicəyə xərcləmiş, sağalanda isə iş yerini itirmişdi. Əşyalarını satıb girov qoymuş, yenə də iş tapa bilməmişdi. Üç ay əvvəl bir qızları ölmüşdü. Ana həm xəstə uşağa və körpəyə baxmış, həm də uzaqda paltar yumağa getmişdi. Həmin gün dərman pulu üçün edilən bütün müraciətlər cavabsız qalmışdı.
Mertsalovun ümidsizliyi və bağda qoca həkimlə görüşü
Mertsalov yenidən kömək axtarmaq adı ilə küçəyə çıxmışdı, amma artıq heç nəyə ümid etmirdi. Həmin gün dilənəndə biri ona işləməyi məsləhət görmüş, digəri polislə hədələmişdi. Qarlı ictimai bağda skamyaya oturmuş, ailəsinin əzabını unudub əbədi rahatlıq tapmaq istəmişdi. İntihar etmək qərarına gəldiyi anda yaxınlaşan yaşlı bir kişi yanında oturmuşdu.
.jpg){kind=small}
Qoca havanın gözəlliyindən, tanış uşaqlara aldığı hədiyyələrdən danışmışdı. Bu sözlər Mertsalovu qəzəbləndirmişdi:
— Hədiyyələr!.. Hədiyyələr!.. Tanış uşaqlara hədiyyələr!.. Mən... mənim... uşaqlarım evdə aclıqdan can verirlər... Hədiyyələr!.. Arvadımın südü kəsilib, körpə isə bütün günü yemək yeməyib...
Qoca incimədən onu sakitləşdirib dərdini danışmasını istəmişdi. Mertsalov bütün bəlalarını danışmışdı. Yad adam diqqətlə dinləmiş, sonra həkim olduğunu deyərək onu əlindən tutub tələsik evə aparmışdı.
Həkimin yardımı, ailəyə verilən pul və Pirogov adının aşkarlanması
Həkim zirzəmiyə gələndə ana xəstə qızının yanında üzünü yastığa basmış, oğlanlar ağlaya-ağlaya soyuq borş yemişdilər. Onun mehriban səsi qadını ayağa qaldırmışdı. Qızı müayinə edən həkim hamıya iş tapşırmışdı. Böyük oğlan qonşulardan alınan odunla sobanı yandırmış, kiçiyi samovarı üfürmüş, ana qızına isti kompres qoymuşdu. Mertsalov həkimin verdiyi üç rubla çay, şəkər, bulka və isti yemək almışdı.
Həkim resept yazıb kağızı nəlbəkinin altına qoymuşdu. Dərmanı hər iki saatdan bir çay qaşığı ilə verməyi, kompresi davam etdirməyi tapşırmışdı. Qız yaxşılaşsa da, ertəsi gün həkim Afrosimovu çağırmağı məsləhət görmüşdü.
O, həmkarına özü xəbər verəcəyini bildirmişdi. Ailəyə ruhdan düşməməyi tövsiyə edib hamı ilə sağollaşmışdı. O, yeni ilin bu ailəyə daha mərhəmətli olmasını arzulamışdı. Mertsalov adını öyrənmək üçün arxasınca qaçmış, uşaqlarının onun üçün dua edəcəyini söyləmişdi. Lakin qoca adını demədən geri qayıtmasını istəmişdi. Evə dönən ata nəlbəkinin altında reseptlə yanaşı bir neçə iri pul əskinası tapmışdı. Həmin axşam aptekdə dərman şüşəsinin üzərindəki yazıdan xeyirxahın professor Piroqov olduğunu öyrənmişdi.
Möcüzədən sonrakı yeni həyat və Qrişanın minnətdar xatirələri
Sonralar bankda məsul vəzifə tutan Qrişa dürüstlüyü və yoxsullara qayğısı ilə tanınmışdı. Müəllifə ailəsinin taleyini belə danışmışdı:
— O vaxtdan bəri, sanki xeyirxah bir mələk ailəmizə enmişdi. <...> Yanvarın əvvəlində atam iş tapdı, anam ayağa qalxdı, qardaşımla məni dövlət hesabına gimnaziyaya düzəldə bildilər.
Onlar həkimi bir də yalnız ölümündən sonra, cənazəsi öz malikanəsinə aparılarkən görmüşdülər.